تبلیغات
یاددهی و یادگیری - الگویی برای سازگارسازی برنامه درسی ملی برای کلاس های درس چندپایه

آموزش، فرهنگ است. فرهنگ، کیستی است.

الگویی برای سازگارسازی برنامه درسی ملی برای کلاس های درس چندپایه

نویسنده :محرم آقازاده
تاریخ:پنجشنبه 7 اردیبهشت 1391-07:58 ق.ظ

دکتر محرم آقازاده

  ماهیت کلاس های درس چند پایه، برنامه درسی متفاوت تر از برنامه درسی کلاس های تک پایه را می طلبد. به این دلیل که، در این کلاس های درس، یک معلم موظف است به دانش آموزان بیش از یک پایه تحصیلی تدریس کند. تعداد پایه هایی که در کلاس چند پایه حضور می یابند از دوپایه تا پنج پایه تحصیلی گسترده است. معلم در کلاس درس چند پایه به ناچار باید برای همه دانش آموزان- که اغلب مخلتط هم هستند- در یک اتاق تدریس کند. دشواری های عدیده ای که کلاس های درس چند پایه در عمل حاضر دارند، تدوین الگوی برنامه درسی را الزامی می نماید.

شرح و بسط الگوی برنامه درسی کلاس های درس چند پایه تصویر روشن تری به دست می دهد، در ادامه هر یک از عناصر مفروض برای برنامه درسی کلاس های درس چند پایه ارائه می گردد. عناصر مفروض برای کلاس های درس چند پایه عبارت اند از: برنامه درسی ملی و نتایج نیازسنجی محلی به مثابه درون داد، استراتژی های یاددهی- یادگیری، طرح نحوه بهره گیری از مشارکت دانش آموزان، تلفیق محتوا، جایگزین محتوا، تعیین فعالیت ها و فرصت های یاگیری و تعیین شیوه ارزشیابی عملکرد دانش آموزان به مثابه فرایند؛ برنامه درسی سازگار به مثابه برون داد؛ و خود ارزشیابی از برنامه درسی سازگار شدن به مثابه بازخورد.

درون داد:

بخش درون داد برنامه درسی کلاس های درس چند پایه شامل دو جز اساسی است. برنامه درسی ملی و نتایج محلی.

برنامه درسی ملی:

 این برنامه درسی، برنامه ای است که نظام آموزش و پرورش با توجه به فلسفه حاکم بر آموزش و پرورش و انتظارات ملی تدوین می کند. در این نوع برنامه درسی غالباً انتظارات عام از دانش آموزان در نظر گرفته می شود. به دیگر سخن، برنامه درسی ملی، در برگیرنده استانداردهای ملی است.

نتایج نیازسنجی محلی:

از آن جا که برنامه درسی ملی، بنا به ماهیت خاص خود ناتوان از در نظر آوری نیازمندی های موضعی جامعه محلی و شرایط خاص کلاس های درس چند پایه است، الزامی می نماید برای این کلاس های درس ، تدابیر اثر بخش سازی برنامه درسی ملی اندیشیده شود. بدین منظور، ضروری است نیازهای جامعه محلی شناسایی شده و شرایط خاص کلاس های درس چند پایه در نظر گرفته شود.

نتایج نیازسنجی محلی، و برنامه درسی ملی به مثابه درون دادی برای فرایند تدارک برنامه درسی کلاس های درس مورد اشاره لحاظ می گردد.

فرایند/ سازگاری:

درچارچوب فرایند سازگار سازی، با در نظرآوری عناصر درون دادی، برنامه درسی ملی با توجه به نیازمندی های جامعه محلی برای ارائه به دانش آموزان کلاس های درس چند پایه آماده سازی می شود. بدین منظور فعالیت های اشاره شده در زیر برای تهیه برنامه درسی مناسب و متناسب به انجام می رسند.

تدوین استراتژی های یاددهی یادگیری:

 مراد از استراتژی های یاددهی- یادگیری در الگوی برنامه درسی کلاس های درس چند پایه، شیوه یاددهی معلم و نحوه یادگیری دانش آموز است. استراتژی های یاددهی- یادگیری با توجه به ویژگی های یادگیرندگان و معلم و ماهیت برنامه درسی تعیین می گردد. افزون بر این، در تعیین استراتژی های یاددهی- یادگیری الزامی می نماید پیشینه خانوادگی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی یادگیرندگان هم در نظر آورده شود.

شیوه بهره گیری از مشارکت یادگیرندگان:

 در کلاس درس چند پایه فقط یک معلم حضور دارد؛ این معلم باید به دو یا چند پایه تدریس کند. واقعیت آن است که یک معلم به تنهایی از عهده همه فعالیت های مفروض برای فرایند تدریس برنمی آید. از این رو، ضروری است، معلم از دانش آموزان توانا برای دستیاری خود دو یا چند دانش آموز را انتخاب کند. انتخاب دانش آموزان باید براساس طرح معینی باشد. معلم می تواند از دانش آموزان برای تدریس به یکدیگر، مدیریت انضباطی کلاس درس، پایش عملکرد، ارزشیابی و ... بهره بگیرد. دانش آموزان بزرگ تر می توانند حتی گاه نقش معلمی را هم ایفا کنند. برای مثال، در دروسی مثل تربیت بدنی، علوم تجربی، مطالعات و ... دانش آموزان پایه پنجم می توانند به دانش آموزان پایه سوم آموزش دهند.

تلفیق محتوا:

 در حال حاضر، در کلاس های درس چند پایه، برنامه درسی کلاس های تک پایه ارائه می گردد. با توجه به حجم محتوای برنامه درسی، معلم کلاس درس چند پایه، گاه به حفظ یک ماده درسی و گاه به حذف چند ماده اقدام می کند. معمولاً در این میان، برنامه های درسی هنر، تربیت بدنی و ... مورد غفلت قرار گرفته یا حذف می شوند. از طرف دیگر، برخی برنامه های درسی اهداف مشترک با محتواهای متفاوت دیده می شود. برای پرهیز از حذف شدن برنامه های درس و کاستن از بار برنامه درسی، امکان آن وجود دارد که با استفاده از استراتژی تلفیق همه برنامه ها را تحت پوشش قرار داد.

جایگزینی محتوا:

 برخی محتواهای برنامه درسی با زندگی و جغرافیای محل زندگی و فرهنگ محلی سازگاری ندارند. از این رو، دانش آموزان در کوشش های یادگیری خود نمی توانند آن ها را به گونه ای معنادار بیاموزند. برای اثر بخش کردن محتوا و ایجاد تناسب در آن می توان از فرهنگ بومی و محلی محتواهایی را همراستا با اهداف برنامه درسی برگزید و به یادگیرندگان عرضه کرد. بهره گیری از این استراتژی، محتوای برنامه های درسی کلاس های درس چند پایه را سازگارتر می سازد.

تعیین فعالیت ها و فرصت های یادگیری:

 فعالیت ها و فرصت های یادگیری بستر مناسبی برای عرضه برنامه درسی و سازندگی در یادگیری اند. فعالیت ها و فرصت های یادگیری که مبتنی بر واقعیت های زندگی دانش آموزان چند پایه اند برانگیزش آنان افزوده و میزان توجه آن ها را افزایش می دهد. بعلاوه، مجموع فرصت های یادگیری مناسب نرخ ماندگاری را بالا برده و به تکمیل چرخه تحصیلی از سوی دانش آموزان کمک می کند.

تعیین شیوه ارزشیابی عملکرد دانش آموزان:

 ارزشیابی دانش آموزان اگرچه تابعی از نوع اهداف برنامه درسی است، ولی نحوه انجام ارزشیابی می تواند به طرق گوناگون اتفاق افتد. ارزشیابی دانش آموزان در کلاس های درس تک پایه عموماً به وسیله معلم انجام می شود. در کلاس های درس چند پایه، با توجه به شرایط محلی و امکان حضور معلم در زندگی واقعی دانش آموزان، ارزشیابی ها می تواند اصیل تر و واقع نگرانه تر صورت بگیرد. افزون بر این، برابر پیش بینی هایی که انجام می شود، ارزشیابی ها می تواند از سوی دانش آموزان ارشد هم صورت پذیرد.

برون داد:

برون داد فرایند سازگارسازی برنامه درسی ملی با توجه به نتایج نیازسنجی محلی مربوط به کلاس های درس چند پایه، برنامه درسی سازگارانه ای است که دارای تناسب لازم با ویژگی های جامعه محلی و دانش آموزان است. به دیگر سخن، برون داد فرایند سازگارسازی، برنامه درسی است که ضمن حفظ و وفاداری به اهداف برنامه درسی ملی، واقعیت های جامعه محلی و شرایط ارائه در کلاس های درس چند پایه دارد.

بازخورد:

در الگوی برنامه درسی کلاس های درس چند پایه، باز خورد به مفهوم خود ارزشیابی معلم از سازگارسازی برنامه درسی است. طی ارزشیابی که معلم از فعالیت های خود به عمل می آورد، نقاط قوت و ضعف، و تهدیدهای برنامه درسی را که دست به سازگاری آن زده است تعیین می کند. از داده های خود ارزشیابی سازگارسازی برنامه درسی، معلم برای بازنگری های حائز اهمیت استفاده  می کند.                                                                                                   

    اصول الگو

الگوی سازگارسازی برنامه درسی ملی برای كلاس های درس چندپایه از اصول برشمرده درزیر تبعیت می كند:

1.      راهبری مدرسه درتدوین برنامه درسی(مدرسه محوری)

2.      نیازهای جامعه محلی و یادگیرندگان به مثابه زیرساخت برنامه درسی

3.      سازگارسازی برنامه درسی ملی براساس نیازهای جامعه محلی ویادگیرندگان

4.      مشاركت اعضای جامعه محلی و سایر ذینفعان درفرآیند برنامه ریزی درسی

5.      تلفیقی بودن برنامه درسی .

6.      انعطاف پذیربودن دربرابرنیازهای نوظهور

7.      حساسیت نسبت به مسایل ویژگی های كلاس های درس چندپایه

8.      پاسخگو بودن الگودربرابرنیازها و خواست های جامعه محلی

9.      واقع بینی

پیامد های مفروض برای کاربرد الگو

فرض بر آن است که کاربرد الگوی سازگارسازی برنامه درسی ملی برای کلاس های درس چند پایه ، موارد اشاره شده در زیر را به دنبال داشته باشد:

  1. جلب رضایت اعضای جامعه محلی و گروه های ذی نفع
  2. جلب رضایت گروه های ذی علاقه
  3. رضایت مندی اولیا
  4. افزایش سطح ثبت نام در مدرسه و همکاری افزون تر با مدرسه
  5. کسب مهارت های ضروری شهروندی از سوی یادگیرندگان
  6. افزایش سطح پیشرفت و عملکرد تحصیلی
  7. افزایش سطح کیفیت آموزش
  8. افزوده شدن بر میزان ماندگاری یا نرخ بقای دانش آموزان در چرخه آموزش
  9. بالا رفتن سطح کیفی آموزش

وجه تمایز الگوی سازگارسازی برنامه درسی ملی برای كلاس های درس چندپایه و سایرالگوها

هرالگویی كه طراحی می شود در پاسخ به یك نیاز بنیادی یا سئوالی اساسی است. الگوی سازگارسازی برنامه درسی ملی برای كلاس های درس چندپایه نیزازاین قاعده مستثنی نیست. دلیل اص